انواع سوهان و کاربرد های آن

انواع سوهان و کاربرد های آن

سوهان ابزاری است برای حذف مقادیر بسیار کم و ظریف از یک قطعه. از سوهان برای نرم کردن، تیز کردن و صاف و تمیز کردن سطوح تقریبا همه مواد استفاده می‌شود. این ابزار شامل یک دسته است که می‌توان یک دستگیره چوبی یا پلاستیکی به آن وصل کرد و یک بدنه دارد که آج‌های سوهان‌ روی آن قرار دارند. این وسیله که معمولا برای کار با چوب و فلز استفاده می‌شود، از جنس فولاد و  با مقاطعی به شکل‌های مستطیل، مثلث و دایره ساخته می‌شود. ممکن است یک رو یا هر دو روی سوهان‌ آج‌دار باشد و حتی ممکن است نوع آج‌های هر روی سوهان‌ با روی دیگر آن متفاوت باشد. به طور معمول سوهان‌های ریزتر برای کار‌های ظریف‌تر ساخته می‌شوند،‌ به همین خاطر در مقایسه آج‌های ریز‌تری هم دارند. علاوه بر سوهان‌های معمول فلزی سوهان‌های با نوک الماسه و سیلیسیم کاربید برای تراشیدن مواد سخت‌تری مثل سرامیک ساخته شده اند.

انواع سوهان را از فولاد ابزار پر کربن یا فولاد آلیاژی کرم دار ارنتخاب می کنند زیرا برای براده برداری از قطعه کارهای فولادی باید جنس آج سوهان باید به مراتب سخت تر از جنس قطعه کار باشد به همین منظور برای سختی بیشتر بدنه آن را آب داده و سخت می کنند ولی دنباله آن را سخت نمی کنند. تا شکننده نباشد روی بدنه سوهان گوه های کوچکی کنار و پشت سر هم قرار گرفته اند. که به آنها آج می گویند.

سوهان زدن اشیاء مختلف از جمله کارهایی است که بشر پیش از تاریخ نیز به وسیله ساییدن به سنگ‌ها قادر به انجام آن بوده،‌ اما سوهان‌ فلزی و به شکل تقریبا امروزی آن، قدمتی نزدیک به ۳۰۰۰ سال دارد. سوهان‌های معمولی فلزی از قرن ۱۱ میلادی تا به امروز تغییر چندانی نکرده اند و از آن زمان به همین شکل مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نکته ای که در زمان استفاده از سوهان باید به خاطر داشت این است که این وسیله برای حرکت در یک جهت طراحی شده،‌ یعنی برای سوهان زدن یک سطح باید آن را فقط رو به جلو حرکت داد. حرکت رفت و برگشتی از آنجا که آج‌ها یک طرفه هستند، علاوه بر این که در جهت برگشت هیچ کاری انجام نمی‌شود، باعث صدمه دیدن آج‌های آن هم می‌شود.

تنها هنگامی که سوهان‌ از کناره و به صورت عرضی به سطح ساییده شود با سوهان‌های تک آج و دو آج میتوان حرکت رفت وبرگشت را انجام داد.

تمیز کردن سوهان‌ یا برس‌های مخصوص هم از جمله کارهایی است که برای سالم نگه داشتن آن باید انجام بشود

امروزه این ابزار در شکل‌ و اندازه‌ها و با آج‌های مختلف و حتی از مواد مختلفی ساخته می‌شود. اندازه آج‌ها و فاصله بین آن‌ها، زبری یک سوهان را معین می‌کند. سوهان‌های دقیق که به آن‌ها سوهان نرم گفته میشود، آج‌های ریزتری دارند و به عبارتی واحد آج در سانتیمتر آن‌ها بیش‌تر است. در مقابل سوهان‌های زبر که دندانه‌های بزرگتری هم دارند سریع‌تر و بیشتر ماده را سایش میدهند اما به ظرافت سوهان‌های نرم نیستند.

علاوه بر اندازه دندانه‌ها، ‌الگوی شکل آن‌ها هم عاملی مهم است. این الگوها سرعت کار سایش توسط سوهان‌ را، به طور کاملا جدای از اندازه دندانه تغییر می‌دهد. بر اساس نوع آج تقسیم بندی سوهان‌ها به شکل زیر است:آج های سوهان  به صورت منحنی یا راست ولی نسبت به محور عمود و مایل ایجاد می شوند سوهان های که آج های آنها عمود بر محور سوهان باشند براده ها را در خود نگه می دارند. راندما کاری سوهان را کاهش می دهند. ولی در سوهان های که آج های مایل دارند براده ها به خارج هدایت می شوند در برخی از این نوع سوهان ها برای کوتاه کردن طول براده و هدایت بهتر آنها در طول آج ها شیارهای کوچکی تعبیه می کنند که به ان شیار براده شکن می گویند

سوهان از نظر آج به چند دسته تقسیم می شود:

۱)سوهان یک آجه (ساده): 

سوهان های یک آجه برای براده برداری مواد نرم کننده آلومنیوم،قلع،مس،روی،سرب و مواد مصنوعی مورد استفاده قرار میگیرد.آج این سوهانها ممکن است بصورت عمود یا مایل نسبت به محور سوهان و یا به صورت منحنی ایجاد شده باشند.سوهانهایی که آج عمود به محور سوهان باشند براده در خود نگه داشته و این باعث تقلیل راندمان سوهان کاری می شودولی سوهانهایی که آج آنها مایل بوده و یا بصورت منحنی ایجاد شده باشند براده را به خارج سطح هدایت میکنند در بعضی از این سوهانها برای کوتاه کردن طول براده ها و در نتیجه هدایت بهتر در آنها شیاری کوچکی بوجود میاورند که آنها را شیارهای براده شکن گویند. 

۲)سوهان دو آجه:

در براده برداری از کارهای سخت برای کوچک شدن طول براده و افزایش براده برداری،آنها را در دو امتداد مختلف آج می زنند که یکی از آنها آج روئی و دیگری آج زیرین نامیده می شود.زاویه انحراف آج زیرین را معمولا ۵۴ و آج روئی را ۷۱ درجه نسبت به محور سوهان انتخاب می کنند.

۳)آج منحنی شکل

ردیف آج‌ها به شکل منحنی، خمیده هستند و برای صاف و هموار کردن سطوح استفاده میشوند.

۴)سوهان چوب بری

دندانه‌ها دیگر به شکل خطی نیستد و هر دندانه به طور مستقل قرار گرفته. اندازه هر دندانه آن معمولا خیلی بزرگتر از سوهان‌های معمولی است. برای ساییدن سطوح نرمی مثل چوب و پلاستیک مناسب اند و در صورت استفاده روی سطوح سخت‌تر دندانه‌ها کنده خواهند شد.

۵)سوهان الماسه

این مدل در شکل‌های گوناگونی مانند مربعی یا نیم دایره ساخته می‌شود. سطح سوهان الماسه به جای دندانه‌های فولادی پوشیده از ذرات ریز الماس یا تنگستن-کاربید است و برای سوهان‌کاری روی فولاد سخت یا سطوح بسیار سختی مثل شیشه و سرامیک کاربرد دارد.

از نظر شکل هم گونه‌های مختلفی از این وسیله ساخته شده اند

تخت

معمول و متداول‌ترین نوع است که برای سوهان‌زدن سطوح صاف استفاده میشود. سطوح بالایی و پایینی آن آج دارد اما لبه‌ها صاف و بدون آج است

نیم دایره

یک روی آن صاف و روی دیگر آن شکل نیم دایره‌ای آج دار است. سطح صاف آن مانند مدل تخت استفاده میشود و سطح نیم دایره برای اجسام منحنی. همچنین این مدل معمولا از دسته به سمت نوک به شکل مخروطی است تا بتوان از آن برای شکل دادن به یک سطح یا شیء هم استفاده کرد

مثلثی

برای سوهان‌کاری گوشه و کنج‌ها و زوایای تیز و همچنین کار در فضاهای محدود و بسته استفاده دارد. برخی از مدل‌های سوهان مثلثی برای تیزکردن تیغه اره‌ها کاربرد دارد.

مربعی

مشابه سوهان مثلثی برای داخل شدن به فضاهای تنگ و حفره‌ها طراحی شده.

گرد

کاملا استوانه شکل است و برای سوهان زدن سطوح مدور، به علاوه‌ی داخل برش‌ها و حفره‌های دایره‌ای شکل، مانند سوراخ به وجود آمده از دریل زدن کاربرد دارد.

چاقویی

این سوهان شبیه مدل تخت اما بسیار نازک است و برای کار در فضاهای باریک ساخته شده.

سوهان سر خم

دسته این سوهان بر خلاف تمامی انواع دیگر در راستای بدنه قرار نگرفته. این ویژگی کمک میکند به فضاهای باریک و بلند دسترسی پیدا بکنیم

سوهان ژاپنی

تیغه آن به شکل خمیده است و برای سوهان‌کاری داخل سطوح منحنی مثل داخل کاسه گیتار استفاده می‌شود.

سوهان مویی

بسیار کوچک‌تر و نازک‌تر ازسوهان‌های معمولی هستند،‌ در تمامی اشکالی که در بالا ذکر شد ساخته می‌شوند و از آن‌ها برای انجام کارهای ظریف و دقیق استفاده می‌شود

سوهان دنده

آج این وسیله به گونه‌ای طراحی شده که کاملا منطبق بر دنده‌های پیچ باشد و از آن برای تمیز کردن،‌از بین بردن زنگ و حذف زوائد ایجاد شده روی دندانه های پیچ استفاده می‌شود.

از ترکیب اندازه‌ها و الگوهای مختلف، سوهان‌های با کاربرد‌های گوناگون ساخته می‌شوند که هر فرد متناسب با نیاز خود می‌تواند سوهان مورد نظر را با در نظر گرفتن این ویژگی‌ها انتخاب بکند

.

برای مشاهده انواع سوهان اینجا را کلیک کنید